BC05 Klimaatwerk in uitvoering fase 4 2021

Aanleiding van het project

Gemeenten willen graag klimaatbestendig inrichten maar zien, mede door de energietransitie, problemen ontstaan met betrekking tot de schaarse ruimte maar ook in de stedelijke ondergrond. De ondergrondse infrastructuur en stedelijk groen concurreren met klimaatadaptatiemaatregelen om de beperkt beschikbare ruimte. Slimme integrale ontwerpen met oog voor koppelkansen, functiecombinaties en de bestaande vervangingsopgave zijn nodig om op duurzame wijze te blijven omgaan met de druk op ruimte en de ondergrond.
Door verschuiving van de verhoudingen in de keten (o.m. door marktwerking) en samenwerking van de opdrachtgever met de markt door beter gebruik te maken van de complementaire competenties wordt het toekomstbestendig maken van de stad ook een opgave van het uitvoerend MKB bedrijfsleven. MKB INFRA en haar leden zien dat zij daar een rol in moeten en willen spelen. Hiervoor is een transitie van opdrachtnemer naar gelijkwaardige (kennis)partner gevraagd.
Vragen vanuit zowel gemeentelijke opdrachtgevers als de MKB opdrachtnemers naar validatie van verschillende oplossingen en op basis daarvan eenvoudige ontwerpregels die klimaatadaptatie m.b.t. extreme regenval zo makkelijk mogelijk maken, maar ook hittebestendig inrichten met duidelijke richtlijnen vormen de basis van de verschillende (deel)onderzoeken.

Doel van het project

Om in te kunnen spelen cq mee te kunnen liften met de jaarlijkse grote investeringen is aandacht nodig voor innovatie in “nieuwe’ constructies en valorisatie samen met het uitvoerend MKB die veel van de werken uitvoeren.
In ons gezamenlijke onderzoek proberen we de komende periode ontwerpregels te maken die klimaatadaptatie zo makkelijk mogelijk maken (gewoon een extra norm – zoals 25cm boven straatpeil bouwen, geen water in woningen bij 60mm, etc), maar ook hittebestendig inrichten met duidelijke richtlijnen als max afstand tot koelte en percentage groen. Daarmee kan iedere herinrichting (uitgevoerd door een aannemer) eenvoudig klimaatbestendig worden.
Voor fase 4 BC05 zien wij de volgende belangrijke kennisvraagstukken:
– Welke ondergrondse constructies voor waterberging onder de weg werken goed in de praktijk en zijn zandcunetten een goed alternatief?
– Hoezeer draagt een systeem van blauwgroene daken bij aan klimaatadaptatie?
– Hoe pakken de hitterichtlijnen in de praktijk uit en welke bijstelling is nodig?
– Hoe zorgen we voor klimaatbestendig groen in de stad? Bijv. het inrichten van een winkelcentrum.
Naast kennisontwikkeling wordt de ontwikkelde kennis in de concrete bouwpraktijk toegepast (open-convenant aanpak en de Aanpak Duurzaam GWW) waarbij op een wijze wordt gewerkt gebruikmakend van elkaars complementaire competenties dat:
1. Processen van elkaar verbeteren en innovaties (klimaat adaptatie) sneller in projecten worden ingepast,
2. Hinder voor de burgers en bedrijven vermindert,
3. Verspilling in routinematig inkopen wordt terug gedrongen,
4. Het kwaliteitsniveau en duurzaamheid van geleverde diensten verbeterd.

Omschrijving van de activiteiten

De nadruk in 2021 (fase 4) ligt op de kennisontwikkeling en praktijktoepassing van deze kennis op de volgende onderwerpen:
1. Waterbergende weg; Wat zijn de voor en nadelen van verschillende soorten ondergrondse berging en met name kan een wegcunet van zand als waterbergende weg dienen?
2. Systeem van groenblauwe daken in Amsterdam: Hoezeer draagt een systeem van blauwgroene daken bij aan klimaatadaptatie?
3. Hittebestendigheid: Hoe pakken de hitterichtlijnen in de praktijk uit en welke bijstelling is nodig. Hoe effectief zijn specifieke hitte-interventies.
4. Hoe zorgen we voor klimaatbestendig groen?

Naast kennisontwikkeling wordt de ontwikkelde kennis in de concrete bouwpraktijk toegepast (Samen leren, Samen innoveren) waarbij op een wijze wordt gewerkt dat:
5. Processen van elkaar worden verbeterd en innovaties sneller in projecten worden ingepast (systeem verandering),
6. Praktijkgerichte implementatie van klimaatadaptatie (sociale innovatie/competentie ontwikkeling).

Verwachte resultaten

Producten 2021 fase 4:
– Symposia en regionale “Infralokalen” cq webinars
– Publicatie over inzicht in het systeem van groenblauwe daken op hitte in de stad en isolatie panden
– Tussenrapportages Waterbergende weg
– Praktijklessen klimaat bestendig inrichten – best practices
Website www.BuitenRuimte.info (www.KlimaatwerkinUitvoering.nl en www.hva.nl/klimaatbestendigestad )

Eerste tussenresultaten Q1:
– De onderzoeken naar de waterbergende weg zijn voortvarend van start gegaan
– Met meerdere gemeenten zijn workshops gehpuden ter bespreking van de richtlijnen hittebestendigheid. De feedback hieruit geeft ook weer aanleiding tot nadere aanscherping
– T.a.v. de groenblauwe daken is verder gewerkt aan de meest passende inventarisatiemethodiek van de groenblauwe daken
– T.a.v. klimaateffectief groen is een expertsessie met WUR en gemeente Amsterdam gehouden ter bespreking van de welk groen het meest effectief is t.b.v. schaduwvoorziening

Tussenresultaten Q2
– Voor de Waterbergende weg zijn de eerste metingen gestart en is een meeting geweest met aannemers om hun belang bij de resultaten te bespreken
– Voor Resilio is een groenblauw dak geselecteerd waar nu de metingen naar de invloed van warmteisolatie van deze daken op binnentemperatuur en op omliggende stadsklimaat.
– T.a.v. de Hittebestendige richtlijnen zijn meerdere sessie met provincies geweest
– Voor Klimaatbestendig groen is met gemeentes Wageningen en Amsterdam gewerkt aan principe inrichtingen voor twee wijken. Tevens detailonderzoek voorbereid naar invloed van breedte, hoogte en dichtheid van bomen op schaduw en koelte.

Innovativiteit

De HvA doet vraag-gestuurd praktijkgericht onderzoek, en helpt zo urgente en relevante vraagstukken uit de samenleving op te lossen. Ontwikkelde kennis deelt de HvA met de huidige en toekomstige professionals, bijvoorbeeld in workshops en seminars. Innovatie betreft het toepasbaar maken van nieuwe kennis en uitvindingen. De verzamelde en gegenereerde kennis wordt getoetst en toegepast in de praktijk door de MKB-bedrijven. Studenten worden enthousiast voor het werk in de sector doordat zij worden betrokken in projecten, (afstudeer-)stages, en onderzoek. De HvA werkt daarbij intensief samen met de Hogeschool van Rotterdam, de Hanzehogeschool Groningen en nu ook de Hogeschool van Utrecht.
De betrokkenheid van branche- en vakverenigingen naast de groep individuele bedrijven en overheden maakt dat de kennis naast gericht is op breed toepasbare praktische kennis ook een brede verspreiding krijgt onder de doelgroep. Een doelgroep die niet vanzelfsprekend rapporten leest en naar grote symposia gaat.
De gekozen inhoudelijke onderzoekthema’s sluiten aan op het KIA Landbouw, Water en Voedsel C3 en zijn ook gekozen omdat het werkveld hier innovatie op verwacht.
Voor een overzicht van de in afgelopen jaren ontwikkelde innovaties (BC01-BC04) zie {nog verwijzing opnemen}

Valorisatie

Building Changes: De resultaten van het onderzoek worden beschikbaar gesteld via de website www.BuitenRuimte.info of www.KlimaatwerkinUitvoering.nl en zijn daarmee toegankelijk voor de gehele sector. Een groep van inmiddels 500 geïnteresseerden ontvangen jaarlijks ca vier keer een nieuwsbrief.
Ook de website van TKI wordt vier keer per jaar geactualiseerd met de (tussen)resultaten In nauwe samenwerking met MKB-Infra, en andere branche cq vakverenigingen wordt de sector geïnformeerd over de resultaten op zgn Infralokalen en workshops verspreid in het land 4 a 6 keer per jaar.
Hogeschool van Amsterdam: De onderzoeksresultaten worden tevens gepubliceerd op de website van de Hogeschool van Amsterdam. Daarnaast zal over de resultaten worden gepubliceerd in de vakbladen, worden cursussen georganiseerd en presentaties gegeven tijdens symposia.
Via de betrokken partijen van zowel het onderzoek als het onderwijs van de hogescholen worden de toekomstige professionals betrokken bij het onderzoek en geïnformeerd over de resultaten in de lessen.
Building Changes houdt contact met de markt ook na het publiceren. Ontwerpregels zullen bij relevante CROW en Rioned commissies worden ingebracht voor opname in handboeken en richtlijnen.
Naast praktijkonderzoek worden door enkele betrokken gemeenten als Hoorn, Alkmaar, en Amsterdam een project aanbesteed waar klimaatadaptatie een belangrijk onderdeel van de opdracht vormt. Waar i.s.m. het consortium de kennis zal worden ingebracht en toegepast en gemonitord.

Alle onderzoeksresultaten worden tevens gepubliceerd op de website van de Hogeschool van Amsterdam http://www.hva.nl/kc-techniek/gedeelde-content/lectoraten/water-in-en-om-de-stad/water-in-en-om-de-stad.html

Link naar projectresultaten…